Fadil Jaelani, S.Kom Praktisi pendidikan dan teknologi informasi di SMK Negeri 1 Kutasari sejak 2016. Founder dan penulis di Loka Baca yang berdedikasi menyajikan panduan kurikulum sekolah, latihan soal terstandar, serta tutorial teknologi praktis.

50 Contoh Soal Bahasa Jawa Kelas 10 Semester 1 Beserta Kunci Jawaban dan Pembahasan Lengkap

Soal Bahasa Jawa Kelas 10 Semester 1 SMA SMK Kurikulum Merdeka

Mata pelajaran Bahasa Jawa kelas 10 jenjang SMA dan SMK memegang peranan penting dalam menanamkan budi pekerti serta melestarikan kearifan lokal. Menjelang Asesmen Sumatif Akhir Semester (SAS) atau Penilaian Akhir Semester (PAS), siswa membutuhkan bahan latihan terstruktur. Oleh karena itu, kami menyajikan kumpulan 50 contoh soal Bahasa Jawa kelas 10 semester 1 Kurikulum Merdeka yang memuat kunci jawaban dan pembahasan konsep mendalam.

Kumpulan materi soal Bahasa Jawa kelas 10 ini mencakup analisis wacana deskripsi adat tradisi, identifikasi ragam teks gancaran, apresiasi kasusastran geguritan gagrag lawas dan modern, struktur teks pawarta 5W+1H, serta pemaknaan bebasan dan paribasan Jawa.

Kisi-Kisi Capaian Pembelajaran Soal Bahasa Jawa Kelas 10 Semester 1

Penyusunan butir pertanyaan dalam bank soal Bahasa Jawa kelas 10 ini berpedoman pada Capaian Pembelajaran Muatan Lokal resmi dari portal Kurikulum Merdeka Kemendikdasmen. Siswa dapat menelaah pembagian 4 domain materi pokok melalui tabel matriks berikut:

Domain Materi Pasinaon Nomor Butir Soal Indikator Kompetensi Siswa
Wacana Deskripsi & Ragam Teks Gancaran Nomor 1 – 15 Titikan teks deskripsi, udheng/blangkon, perbedaan teks narasi, eksposisi, argumentasi, dan persuasi.
Kasusastran Geguritan Lawas & Anyar Nomor 16 – 30 Paugeran ‘Sun gegurit’, purwakanthi swara, diksi endah, struktur batin/fisik, wicara, wirama, wirasa, dan wiraga.
Teks Pawarta & Formula Berita 5W+1H Nomor 31 – 45 Struktur lead berita, sifat aktual dan faktual, wewenang narasumber, piramida terbalik, dan penyuntingan naskah.
Paramasastra, Diksi & Paribasan Jawa Nomor 46 – 50 Kata baku bahasa Jawa, tembung entar kiasan, bebasan ‘esuk dhele sore tempe’, dan nilai moral kearifan lokal.

Siswa juga dapat memperkaya bahan ajar dengan membaca referensi terkait seperti materi struktur teks laporan hasil observasi dan panduan memilih jurusan sekolah untuk menunjang prestasi akademik.

Bagian 1: Wacana Deskripsi dan Ragam Teks Gancaran (Soal 1–15)

Pada bagian pertama soal Bahasa Jawa kelas 10 ini, siswa menguji ketajaman berpikir dalam menganalisis teks deskripsi, narasi, eksposisi, argumentasi, dan persuasi berbasis objek budaya lokal.

1. Ing ngisor iki tuladha topik kang trep kanggo panulisan wacana deskripsi ngenani kearifan lokal yaiku….

  1. Nawakake utawa promosi bengkel Sigap Teknik
  2. Cara panggawene bathik corak Sida Mukti
  3. Crita asal-usuling Kutha Purbalingga
  4. Knalpot Purbalingga minangka produk industri kerajinan logam
  5. Obat herbal saka godhong jambu kluthuk

Kunci Jawaban: D. Knalpot Purbalingga minangka produk industri kerajinan logam

Pembahasan: Wacana deskripsi maringi gambaran wujud fisik, bahan, lan ciri khas objek kanthi gamblang. Panulis nggambarake produk knalpot Purbalingga saengga pamaca bisa nyawang wujude kanthi cetha.

2. Topik ngenani ‘Promosi Jasa Bengkel Sigap Teknik’ kang nduweni ancas ngajak pamaca supaya nggunakake jasa kasebut kalebu jinising teks….

  1. Persuasi
  2. Narasi
  3. Argumentasi
  4. Deskripsi
  5. Eksposisi

Kunci Jawaban: A. Persuasi

Pembahasan: Teks persuasi ngandhut ukara pambujuk lan ajakan. Panulis ngarahake pamikir pamaca supaya gelem nindakake sawijining bab, kayata nggunakake jasa servis bengkel.

3. Wacanen teks iki: ‘Udheng basa ngokone iket utawa blangkon, dene basa kramane dhestar. Udheng arupa piranti panutup mustaka kang kagawe saka kain bathik awujud pesagi. Perajin banjur nglempit lan nata rerengan sisih kiwa tengen kanthi simetris.’ Pethikan kasebut kagolong teks deskripsi amarga….

  1. Panulis ngajak pamaos supaya gelem nganggo udheng saben dina
  2. Wacan kasebut nggambarake wujud fisik lan perangan udheng kanthi cetha
  3. Panulis nyritakake riwayat uripe juru gawe udheng kanthi runtut
  4. Wacan ngandharake panemu pribadi kang mbantah panemune wong liya
  5. Teks mung nyritakake dongeng ngenani asal-usul blangkon Jawa

Kunci Jawaban: B. Wacan kasebut nggambarake wujud fisik lan perangan udheng kanthi cetha

Pembahasan: Ciri pokok wacana deskripsi mapan ana ing rincian fisik sawijining barang. Teks kasebut mbeberake wujud kain, fungsi panutup sirah, lan tata letak rerengan udheng kanthi jangkep.

4. Ancas utama saka panulisan teks deskripsi sajroning pasinaon basa Jawa yaiku….

  1. Mbuktekake bener orane sawijining panemu kanthi data ilmiah
  2. Njlentrehake urutan kedadeyan saka wiwitan nganti pungkasan
  3. Nggawe pamaos kaya-kaya melu weruh, krungu, lan ngrasakake dhewe objek kasebut
  4. Menehi pituduh langkah-langkah nggawe barang kanthi runtut
  5. Mpengaruhi pamikir pamaos supaya sarujuk marang panyaruwene panulis

Kunci Jawaban: C. Nggawe pamaos kaya-kaya melu weruh, krungu, lan ngrasakake dhewe objek kasebut

Pembahasan: Panulis deskripsi nggugah panca indra pamaca lumantar ukara rinci. Kanthi mangkono, pamaca nduweni bayangan batin ngenani rupa lan kahanan objek kang tinulis.

5. Wacanen teks iki: ‘Ibuku asmane Bu Wulandari. Pasuryane tansah sumunar sumringah. Pakulitane kuning langsat khas wanita Jawa. Dedege sedhengan, ora dhuwur banget uga ora endhep. Rambute ireng ngandhan-andhan.’ Objek utama sajroning teks yaiku….

  1. Aku minangka panulis
  2. Wulandari minangka paraga ibu
  3. Kaendahan rembulan ing wayah wengi
  4. Panguripane wanita Jawa
  5. Model rikma ireng

Kunci Jawaban: B. Wulandari minangka paraga ibu

Pembahasan: Ukara-ukara kasebut fokus njlentrehake paraga Bu Wulandari. Panulis nggambarake pasuryan, dedeg piadeg, werna kulit, lan rambute ibune kanthi cetha.

6. Sawise maca artikel babagan rotasi bumi lan proses mangsa, Budi pikantuk informasi ilmiah adhedhasar fakta nyata. Teks kang diwaca Budi kalebu jinis wacan….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: D. Eksposisi

Pembahasan: Wacana eksposisi nyedhiyakake informasi ilmiah objektif kanggo njembarake kawruh pamaca ngenani sawijining fenomena alam tanpa karep mangaribawani panemu.

7. Nalika ana prastawa kacilakan wisata, saksi mata nyritakake urutan kedadeyan wiwit awal nganti pungkasan kanthi runtut marang petugas. Lapuran kasebut paling trep nganggo wacana….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: B. Narasi

Pembahasan: Wacana narasi nyusun lelakon prastawa miturut urutan wektu kronologis. Crita lumaku kanthi runtut wiwit kedadeyan pambuka nganti tekan pungkasaning kedadeyan.

8. Bentenipun teks narasi kaliyan teks argumentasi ingkang paling cetha inggih menika….

  1. Narasi nyritakake lelakon kanthi urutan wektu, dene argumentasi ngandharake panemu kanthi alesan logis kanggo ngyakinake pamaos
  2. Narasi nggambarake kaendahan alam, dene argumentasi ngajak pamaos tuku barang
  3. Narasi mung arupa khayalan, dene argumentasi mesthi arupa pituduh teknis
  4. Narasi ngemot data statistik angka, dene argumentasi arupa crita fiksi
  5. Narasi ora duwe paraga, dene argumentasi nduweni alur crita

Kunci Jawaban: A. Narasi nyritakake lelakon kanthi urutan wektu, dene argumentasi ngandharake panemu kanthi alesan logis kanggo ngyakinake pamaos

Pembahasan: Teks narasi ngutamakake urutan lelakon wektu lan paraga, dene teks argumentasi ngutamakake bukti nalar kanggo mbuktekake bener orane panemune panulis.

9. Wacanen teks iki: ‘Warga Kampung Sewu Solo ngadani upacara Kirab Apem Sewu saben sasi Dzulhijjah. Upacara iki minangka tandha sokur marang Gusti sarta nepungake Kampung Sewu minangka sentra prodhuksi apem.’ Ancas utama Kirab Apem Sewu yaiku….

  1. Mèngeti dina pahlawan nasional
  2. Mujudake rasa sokur lan nepungake Kampung Sewu minangka sentra prodhuksi apem
  3. Njaluk udan ing mangsa ketiga ngerak
  4. Mbuwang sesaji menyang kali Bengawan Solo
  5. Lomba gawe panganan modern

Kunci Jawaban: B. Mujudake rasa sokur lan nepungake Kampung Sewu minangka sentra prodhuksi apem

Pembahasan: Teks kasebut nyatakake kanthi cetha yen warga ngadani kirab kanggo ngaturake panuwun mring Gusti sarta ngangkat potensi ekonomi olahan apem lokal.

10. Gatekna titikan iki: (1) Njlentrehake kawruh sacara cetha, (2) Panulisane asipat informatif adhedhasar fakta, (3) Basane ringkes, gamblang, lan padhet. Titikan kasebut mangun jinis teks….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: D. Eksposisi

Pembahasan: Teks eksposisi tansah ngugemi fakta ilmiah, panjelasan gamblang, lan basa informatif objektif tanpa nglebokake rasa emosi pribadi panulis.

11. Panggurit milih tetembungan endah lan trep sajroning ngripta geguritan. Katrangan iki ngarani babagan….

  1. Tema carita
  2. Diksi (pamilihing tembung)
  3. Amanat piweling
  4. Purwakanthi swara
  5. Wirama laguning swara

Kunci Jawaban: B. Diksi (pamilihing tembung)

Pembahasan: Diksi minangka kaprigelan milih tembung trep kang nduweni teges konotatif jero saengga geguritan ngasilake daya magis lan kaendahan basa kang luhur.

12. Struktur teks kang kasusun saka tetepungan isu, andharan alesan, ukara pangajak, lan panutup penegasan kalebu struktur teks….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: C. Persuasi

Pembahasan: Teks persuasi tansah nengenake ukara ajakan. Panulis mbukak perkara, ngandharake bukti, banjur ngajak pamaca nindakake panjaluk tartamtu.

13. Panulis ngandharake panemu pribadi ngenani sawijining prakara kanthi nyawisake bukti logis lan data nyata. Jinis tulisan iki yaiku teks….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: E. Argumentasi

Pembahasan: Teks argumentasi nduweni wos mbela tesis panulis lumantar alesan nalar, data statistik, lan bukti nyata supaya pamaos yakin marang panemune.

14. Artikel kang mbeberake proses fotosintesis tanduran kanthi gamblang, runtut, lan nambahi ngelmu anyar tumrap pamaos kalebu jinis teks….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: D. Eksposisi

Pembahasan: Panjelasan ngenani proses ilmiah utawa cara kerja sawijining bab kanthi objektif kalebu wacana eksposisi proses.

15. Panulis ngronce lelakon urip paraga wiwit cilik nganti dewasa kanthi runtut manut urutan taun. Karangan iki kalebu wujud teks….

  1. Deskripsi
  2. Narasi
  3. Persuasi
  4. Eksposisi
  5. Argumentasi

Kunci Jawaban: B. Narasi

Pembahasan: Tulisan kang nggelar crita lelakon manungsa manut lampahing wektu kronologis arupa biografi utawa cerkak kagolong teks narasi.

Bagian 2: Kasusastran Geguritan Gagrag Lawas dan Anyar (Soal 16–30)

Bagian kedua soal Bahasa Jawa kelas 10 semester 1 membahas struktur puisi Jawa, majas lelawaning basa, serta teknik membaca indah dengan empat pilar utama (wicara, wirama, wirasa, dan wiraga).

16. Geguritan gagrag lawas nduweni paugeran gumathok. Katrangan ngisor iki kang ora cocog karo paugeran geguritan lawas yaiku….

  1. Cacahing gatra ora gumathok lan bebas tanpa wates
  2. Saben sagatra lumrahe dumadi saka wolung wanda
  3. Tibaning swara ing pungkasaning gatra migunakake purwakanthi swara
  4. Kerep migunakake tembung pambuka ‘Sun gegurit’
  5. Tansah kaiket dening guru gatra, wilangan, lan lagu

Kunci Jawaban: A. Cacahing gatra ora gumathok lan bebas tanpa wates

Pembahasan: Geguritan gagrag kuna kaiket aturan cacahing gatra lan wanda. Geguritan kang gatrane bebas tanpa paugeran kasebut kalebu geguritan gagrag anyar.

17. Katrangan ngenani geguritan modern (gagrag anyar) kang bener yaiku….

  1. Kudu tansah migunakake tembung pambuka ‘Sun ngripta’
  2. Ora kaiket dening paugeran guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu
  3. Saben padha kudu dumadi saka patang gatra persis
  4. Mung kena tinulis nganggo aksara Jawa kuna
  5. Ora kena nggunakake tembung kiasan utawa basa endah

Kunci Jawaban: B. Ora kaiket dening paugeran guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu

Pembahasan: Geguritan gagrag anyar menehi kebebasan marang panggurit kanggo nyuntak rasa pangrasa tanpa kudu ngetung gatra utawa guru lagu kanthi kaku.

18. Unsur fisik geguritan arupa basa rinengga utawa majas kang nambahi greget kaendahan ukara yaiku….

  1. Tipografi wujud larik
  2. Lelawanibasa (gaya basa)
  3. Panyawang batin
  4. Purwakanthi lumaksita
  5. Enjambemen gatra

Kunci Jawaban: B. Lelawanibasa (gaya basa)

Pembahasan: Lelawanibasa ngemot maneka warna majas (personifikasi, metafora, hiperbola) kang nggawe geguritan luwih endah lan nduweni bobot rasa luhur.

19. Wacanen ukara iki: ‘Rikmamu luwih alus saka sewuning sutra, sangsaya dakusap sangsaya lali marang wektu’. Citraan panca indra ing ukara iki yaiku….

  1. Panyawang (visual)
  2. Pangrungu (auditoris)
  3. Pangaras utawa pandemek (taktil/peraba)
  4. Pangambus (penciuman)
  5. Pangecap (pengecapan)

Kunci Jawaban: C. Pangaras utawa pandemek (taktil/peraba)

Pembahasan: Tembung ‘luwih alus’ lan ‘dakusap’ gegayutan langsung karo kulit peraba (taktil), amarga rasa alus mung krasa lumantar panca indra panemek.

20. Sikep batin lan swasana rasa kang tuwuh ana ing atine pamaos sawise maca geguritan ngarani babagan….

  1. Alur carita
  2. Nada lan swasana batin
  3. Paraga utama
  4. Papan panggonan
  5. Paugeran wanda

Kunci Jawaban: B. Nada lan swasana batin

Pembahasan: Nada nggambarake sikep panggurit marang pamaca, dene swasana minangka kahanan emosional (trenyuh, bungah, semangat) kang krasa ing atine pamaca.

21. Pethikan geguritan ‘Goroh’ nyritakake wong kang seneng cidra janji senajan saben dina nglakoni ngibadah. Tema geguritan iki ngemu bab….

  1. Tresna asih asmara
  2. Kekancan ing sekolahan
  3. Kaendahan alam desa
  4. Moral lan kritik sosial
  5. Kepahlawanan perang

Kunci Jawaban: D. Moral lan kritik sosial

Pembahasan: Geguritan kasebut ngandhut piwulang moral lan kritik marang laku goroh (ngapusi) kang gawe rusak tatanan bebrayan.

22. Tembung entar ‘kembang lambe’ sajroning pasinaon basa Jawa nduweni teges….

  1. Lambe kang abang kaya kembang
  2. Tansah dadi rerasanan utawa omongane wong akeh
  3. Wong kang meneng ora gelem guneman
  4. Pinter nembang tembang macapat
  5. Kembang kang wangi gandane

Kunci Jawaban: B. Tansah dadi rerasanan utawa omongane wong akeh

Pembahasan: Kembang lambe minangka bebasan kiasan tumrap pawongan utawa prakara kang kerep dadi bahan obrolan umum ing masarakat.

23. Ukara ‘Gorohe penggedhe bisa dadi ramai’ nggunakake tembung ‘penggedhe’. Tembung iki tegese….

  1. Wong sing awake lemu gedhe
  2. Bocah cilik sing durung sekolah
  3. Pejabat utawa pemimpin pamarentah
  4. Wong tani ing pategalan
  5. Pedagang ing pasar tradisional

Kunci Jawaban: C. Pejabat utawa pemimpin pamarentah

Pembahasan: Penggedhe ing basa Jawa ngarani para priyayi panguwasa utawa pejabat tinggi kang mengku amanah kepemimpinan nagara.

24. Geguritan kuna Jawa lumrahe mbukak larik kapisan nganggo tetembungan….

  1. Sun miwiti
  2. Sun gegurit
  3. Aku nembang
  4. Para kanca
  5. Ayo padha

Kunci Jawaban: B. Sun gegurit

Pembahasan: Ukara ‘Sun gegurit’ dadi ciri khas baku pambukaning geguritan gagrag kuna kang tegese panulis miwiti ngronce rumpakan syair Jawa.

25. Ing ngisor iki kang ora kalebu struktur batin geguritan yaiku….

  1. Tema pokok
  2. Rasa pangrasa (feeling)
  3. Tipografi (tata larik)
  4. Nada (tone)
  5. Amanat piweling

Kunci Jawaban: C. Tipografi (tata larik)

Pembahasan: Tipografi minangka perangan fisik kang katon ing mripat, dene tema, rasa, nada, lan amanat manggon ana ing perangan batin geguritan.

26. Nalika maca geguritan kanthi tema sedhih, pasuryane Budi melu katon trenyuh jumbuh karo surasane wacan. Budi ngutamakake pilar….

  1. Wicara pocapan
  2. Wirama tempo
  3. Wirasa penghayatan batin
  4. Wiraga obahe awak
  5. Wiracita tata panggung

Kunci Jawaban: C. Wirasa penghayatan batin

Pembahasan: Wirasa tegese nyawiji lan ngrasakake surasane geguritan kanthi wutuh saengga rasa susah utawa seneng bisa katon cetha ing polatan wajah.

27. Pambiji kawasisan maca geguritan kang nliti cetha lan benering artikulasi vokal konsonan diarani….

  1. Wicara
  2. Wirama
  3. Wirasa
  4. Wiraga
  5. Wicitra

Kunci Jawaban: A. Wicara

Pembahasan: Wicara mbiji artikulasi pocapan swara, intonasi fonem, lan banter lirihe vokal nalika medharake larik-larik geguritan.

28. Larik geguritan lawas ‘Watake wong kampung Jati, satiti angati-ati’ nggunakake runtutan swara pungkasan /i/. Ciri iki kagolong gagrag….

  1. Kuna utawa lawas
  2. Anyar kontemporer
  3. Modern bebas
  4. Campursari
  5. Mancanegara

Kunci Jawaban: A. Kuna utawa lawas

Pembahasan: Geguritan kuna nduweni paugeran purwakanthi swara (guru lagu) runtut ing saben pungkasan gatra sarta nengenake tembung ‘Sun gegurit’.

29. Tembung ‘satiti’ sajroning ukara ‘satiti angati-ati’ ngemu teges luhur yaiku….

  1. Seneng nyambut gawe kasar
  2. Tliti, cermat, lan ora sembrono
  3. Gampang nesu marang tangga
  4. Mung mikirake awake dhewe
  5. Mlaku alon-alon ing dalan

Kunci Jawaban: B. Tliti, cermat, lan ora sembrono

Pembahasan: Satiti tegese nindakake samubarang kanthi tliti lan cermat supaya ora gawe tuna marang awake dhewe lan liyan.

30. Runtuting swara vokal ing saben pungkasane tembung utawa larik geguritan nggunakake jinis….

  1. Purwakanthi guru swara
  2. Purwakanthi guru sastra
  3. Purwakanthi guru lumaksita
  4. Purwakanthi gatra bebas
  5. Purwakanthi sungsang

Kunci Jawaban: A. Purwakanthi guru swara

Pembahasan: Purwakanthi guru swara yaiku runtute swara vokal huruf urip (a, i, u, e, o) kanthi teratur ing pungkasaning gatra.

Bagian 3: Teks Pawarta Berita Jawa dan Formula 5W+1H (Soal 31–45)

Bagian ketiga latihan soal Bahasa Jawa kelas 10 ini berfokus pada pemahaman kaidah jurnalistik, struktur piramida terbalik, objektivitas berita, dan etika wawancara narasumber.

31. UNESCO netepake Kapal Pinisi saka Sulawesi Kidul minangka warisan budaya donya. Pratelan kang bener ngenani pawarta iki yaiku….

  1. Kapal Pinisi kagawe saka wesi baja modern
  2. UNESCO ngakoni tradhisi prau kayu Pinisi minangka warisan budaya takbenda
  3. Sidang UNESCO manggon ing kutha Solo
  4. Warga Sulawesi ora nganggo Pinisi maneh
  5. UNESCO nolak panjaluk pamarentah

Kunci Jawaban: B. UNESCO ngakoni tradhisi prau kayu Pinisi minangka warisan budaya takbenda

Pembahasan: UNESCO ngakoni kaprigelan tradisional nggawe prau Pinisi saka kayu minangka warisan luhur donya saka Indonesia.

32. Perangan wiwitan teks pawarta kang ngemot pokok inti kedadeyan paling wigati diarani….

  1. Orientasi pawarta utawa lead
  2. Awak pawarta (body)
  3. Buntut pawarta (tail)
  4. Panutup panyaruwe
  5. Irah-irahan pelengkap

Kunci Jawaban: A. Orientasi pawarta utawa lead

Pembahasan: Orientasi utawa lead manggon ing paragraf kapisan, ngemot ringkesan kedadeyan 5W+1H paling wigati kanggo narik kawigaten pamaca.

33. Asal wewengkon tradhisi nggawe prau kayu Pinisi mapan ana ing tlatah….

  1. Papua Kulon
  2. Jawa Tengah
  3. Sulawesi Kidul (Sulawesi Selatan)
  4. Kalimantan Wetan
  5. Sumatra Kulon

Kunci Jawaban: C. Sulawesi Kidul (Sulawesi Selatan)

Pembahasan: Seni gawe prau kayu Pinisi asale saka Kabupaten Bulukumba, Provinsi Sulawesi Selatan (Sulawesi Kidul).

34. Sajroning teks pawarta model piramida kuwalik, perangan buntut (tail) ngemot informasi kang asipat….

  1. Pokok inti sing ora kena ilang
  2. Informasi tambahan pelengkap
  3. Irah-irahan utama wacan
  4. Data narasumber kunci
  5. Ukara pangajak promosi

Kunci Jawaban: B. Informasi tambahan pelengkap

Pembahasan: Buntut pawarta mung arupa katrangan tambahan, saengga yen papan cithak cupet perangan iki kena dipotong tanpa ngrusak inti berita.

35. Sadurunge prau Pinisi, karya seni kriya bathik kutha Pekalongan uga wus nampa pengakuan UNESCO minangka….

  1. Warisan Budaya Takbenda Donya (Intangible Cultural Heritage)
  2. Cagar alam kewan alas
  3. Objek wisata modern
  4. Monumen prasejarah
  5. Seni tari kontemporer

Kunci Jawaban: A. Warisan Budaya Takbenda Donya (Intangible Cultural Heritage)

Pembahasan: UNESCO ngakoni kain bathik Indonesia minangka warisan budaya takbenda donya amarga ngandhut filosofi lan tradhisi luhur.

36. Prastawa kang narik kawigaten amarga nduweni pengaruh gedhe tumrap masyarakat nuduhake sipat pawarta kang….

  1. Aktual
  2. Wigati (penting)
  3. Faktual
  4. Objektif
  5. Subjektif

Kunci Jawaban: B. Wigati (penting)

Pembahasan: Sipat wigati (significance) nuduhake manawa kedadeyan kasebut nduweni pangaribawa lan manfaat nyata tumrap uripe wong akeh.

37. Ukara: ‘Menteri rawuh ing Bantul awit badhe ningali langsung cak-cakaning dana desa’. Ukara iki mangsuli pitakon rumus….

  1. Kapan (when)
  2. Ing ngendi (where)
  3. Kenangapa utawa geneya (why)
  4. Sapa (who)
  5. Kepriye (how)

Kunci Jawaban: C. Kenangapa utawa geneya (why)

Pembahasan: Tembung ‘awit badhe ningali’ mratelakake alesan utawa tujuan, saengga cocog mangsuli pitakon ‘kenangapa’ utawa ‘geneya’.

38. Ukara: ‘Dinten Jemuah siyang, rombongan Menteri nindakake sidak’. Ukara iki mangsuli pitakon….

  1. Apa (what)
  2. Kapan (when)
  3. Ing ngendi (where)
  4. Geneya (why)
  5. Kepriye (how)

Kunci Jawaban: B. Kapan (when)

Pembahasan: Katrangan wektu ‘Dinten Jemuah siyang’ nuduhake wektu dumadine prastawa, saengga mangsuli pitakon ‘kapan’.

39. Basa pawarta kudu ngetrapake paugeran jurnalistik becik. Pilihan ngisor iki kang ora bener yaiku….

  1. Ringkes lan padhet
  2. Komunikatif lan gampang ditampa
  3. Mihak marang salah siji pihak (subjektif)
  4. Objektif adhedhasar fakta lapangan
  5. Narik kawigaten pamaos

Kunci Jawaban: C. Mihak marang salah siji pihak (subjektif)

Pembahasan: Basa pawarta wajib netral lan ora kena mihak (subjektif), amarga tugas jurnalis yaiku ngaturake kasunyatan apa anane.

40. Nalika ana kacilakan dalan gedhe, narasumber resmi kang paling kuwat menehi katrangan yaiku….

  1. Kabar gosip media sosial
  2. Petugas kepolisian lalu lintas ing lokasi
  3. Wong adoh kang ora weruh kedadeyan
  4. Bakul pasar pinggir kutha
  5. Kira-kira pribadi wartawan

Kunci Jawaban: B. Petugas kepolisian lalu lintas ing lokasi

Pembahasan: Polisi lalu lintas nduweni wewenang resmi nindakake olah TKP saengga dadi narasumber paling akurat kanggo pawarta kacilakan.

41. Wartawan nulis pawarta murni adhedhasar kasunyatan tanpa nambahi opini pribadi. Titikan pawarta iki diarani….

  1. Aktual
  2. Faktual
  3. Objektif
  4. Subjektif
  5. Dramatis

Kunci Jawaban: C. Objektif

Pembahasan: Objektif tegese panulis nyawisake pawarta adhedhasar data nyata tanpa kecampuran panemu pribadi utawa rasa seneng gething.

42. Sadurunge naskah pawarta sumebar, editor nindakake panyuntingan naskah kanthi nliti perangan….

  1. Ejaan tembung, diksi, lan tandha waca
  2. Solah bawa lan busanane wartawan
  3. Laguning swara nalika maca
  4. Papan lungguhe juru warta
  5. Werna kertas koran

Kunci Jawaban: A. Ejaan tembung, diksi, lan tandha waca

Pembahasan: Panyuntingan naskah fokus mbenerake tata ejaan, ketepatan tembung, lan tandha waca supaya berita ora ambigu lan cetha.

43. Nalika nulis sejarah makam kuna, wartawan golek informasi marang narasumber kang trep yaiku….

  1. Juru kunci pasarean utawa sesepuh desa
  2. Dukun ramal nasib
  3. Turis manca negara kang lagi liwat
  4. Komentar anonim internet
  5. Bocah cilik ing dalan

Kunci Jawaban: A. Juru kunci pasarean utawa sesepuh desa

Pembahasan: Juru kunci pasarean lan sesepuh desa nyimpen riwayat sejarah lisan sarta babad lokal kearifan makam kasebut kanthi runtut.

44. Informasi kang durung mesthi bener lan durung ana buktine nanging wis sumebar ing masyarakat diarani kabar….

  1. Faktual
  2. Resmi
  3. Kabar burung utawa hoaks
  4. Wigati
  5. Pinunjul

Kunci Jawaban: C. Kabar burung utawa hoaks

Pembahasan: Kabar burung utawa hoaks durung nduweni bukti fakta, saengga masyarakat kudu teliti lan ora gampang keno pangaribawa kabar palsu.

45. Sipat pawarta ‘aktual’ ngemu teges manawa kedadeyan kasebut….

  1. Nembe wae dumadi utawa isih anyar anget
  2. Kedadeyan ing zaman kuna atusan taun kepungkur
  3. Durung mesthi kelakon ing mangsa ngarep
  4. Mung arupa dongeng khayalan panulis
  5. Wis suwe kedadeyan lan dilalekake

Kunci Jawaban: A. Nembe wae dumadi utawa isih anyar anget

Pembahasan: Aktual tegese up-to-date, yaiku prastawa kang nembe wae kelakon saengga narik kawigaten masyarakat pamaos.

Bagian 4: Paramasastra, Ejaan Baku, dan Paribasan Jawa (Soal 46–50)

Bagian keempat dari rangkaian soal Bahasa Jawa kelas 10 ini menguji penguasaan kosakata baku, perbaikan ejaan, serta makna peribahasa Jawa dalam kehidupan bermasyarakat.

46. Ing paramasastra Jawa baku, panulisan tembung ‘entuk’ luput. Tembung baku kang bener yaiku….

  1. Maca
  2. Dheweke
  3. Bisa
  4. Antuk utawa olèh
  5. Gumathok

Kunci Jawaban: D. Antuk utawa olèh

Pembahasan: Ing paramasastra Jawa baku, tembung ‘entuk’ iku ora baku; tembung baku kang bener yaiku ‘antuk’ utawa ‘olèh’.

47. Pawarta kang kababar lumantar medhia cithak (koran lan majalah) katujokake marang pamaos kang….

  1. Mung ngrungokake siaran radio
  2. Bisa maca aksara lan teks tulisan
  3. Nonton tayangan televisi
  4. Mirengake obrolan bale desa
  5. Mung nonton gambar tanpa teks

Kunci Jawaban: B. Bisa maca aksara lan teks tulisan

Pembahasan: Media cetak ngandelake teks tulisan aksara, saengga target utamane yaiku masarakat pamaos kang nguwasani maca.

48. Ukara: ‘Sing dadi korban kacilakan pesawat kasebut umume para wisatawan Jakarta’. Pitakon 5W+1H kang cocog yaiku….

  1. Kapan pesawat kasebut mangkat?
  2. Ing ngendi papane kacilakan?
  3. Sapa sing dadi korbane kacilakan?
  4. Geneya pesawat kasebut tiba?
  5. Kepriye kahanane pesawat sawise kacilakan?

Kunci Jawaban: C. Sapa sing dadi korbane kacilakan?

Pembahasan: Ukara ‘para wisatawan Jakarta’ mratelakake subjek manungsa, saengga cocog mangsuli pitakon ‘sapa’ (who).

49. Pawarta kasebut mbeberake pameran watu akik ing kutha Solo. Pitakon kang trep kanggo nakokake tema inti yaiku….

  1. Apa kang lagi karembug ing pawarta kasebut?
  2. Kapan pameran kasebut bubar?
  3. Sapa wae sing dodolan ing pasar?
  4. Ing ngendi omahe panulis berita?
  5. Kenangapa watu akik warnane maneka werna?

Kunci Jawaban: A. Apa kang lagi karembug ing pawarta kasebut?

Pembahasan: Pitakon ‘apa’ (what) digunakake kanggo nakokake prastawa utawa prakara inti kang lagi diwartakake ing pawarta.

50. Bebasan ‘esuk dhele sore tempe’ ngemot piwulang babagan watake manungsa kang….

  1. Tansah jujur lan netepi janji
  2. Pinter nggawe olahan panganan tempe
  3. Gampang molah-malih atine lan ora kena dipercaya omongane
  4. Seneng tetulung marang sapadha-padha
  5. Sregep tangi esuk nyambut gawe

Kunci Jawaban: C. Gampang molah-malih atine lan ora kena dipercaya omongane

Pembahasan: Paribasan ‘esuk dhele sore tempe’ nggambarake watak manungsa kang mencla-mencle, ora tetep atine, lan ora kena diugemi omongane.

Tabel Perbandingan: Karakteristik Lima Jinis Wacana Basa Jawa

Untuk mempermudah siswa dalam membedakan ragam teks narasi, eksposisi, deskripsi, argumentasi, dan persuasi pada ujian soal Bahasa Jawa kelas 10, tabel rangkuman berikut menyajikan intisari komparasinya:

Jinis Wacana Tujuan Utama (Ancas) Ciri Pokok Karakteristik Contoh Objek Materi
Deskripsi Menggambarkan bentuk fisik objek secara rinci. Pembaca seolah-olah melihat dan merasakan sendiri objek. Pakaian adat Udheng, Rumah Joglo, Blangkon.
Narasi Menceritakan peristiwa secara kronologis runtut. Memiliki alur cerita, tokoh penokohan, dan urutan waktu. Cerita Legenda Rawa Pening, Cerita Wayang.
Eksposisi Memaparkan wawasan dan informasi ilmiah. Bersifat informatif objektif berdasarkan fakta empiris. Proses Pembuatan Batik Tulis, Cara Jamu Herbal.
Argumentasi Meyakinkan pembaca atas pendapat penulis. Menyajikan tesis pendapat yang diperkuat alasan logis. Opini Pentingnya Pelestarian Bahasa Daerah.
Persuasi Mengajak pembaca melakukan suatu tindakan. Memuat kalimat imbauan, bujukan, dan ajakan emosional. Iklan Pariwara Budaya, Poster Cinta Bahasa Ibu.

Download Soal Bahasa Jawa Kelas 10 Semester 1 Format Word (.docx)

Bapak ibu guru pengampu muatan lokal maupun siswa SMA/SMK dapat mengunduh naskah bank soal Bahasa Jawa kelas 10 ini sebagai bahan modul belajar mandiri. Berkas dokumen Word (.docx) siap cetak dan bebas disunting tersedia melalui tautan berikut:

📥 Berkas Dokumen Word (.docx) Siap Unduh

Unduh naskah lengkap 50 Soal Bahasa Jawa Kelas 10 Semester 1 disertai kunci jawaban dan pembahasan konsep.

Unduh Berkas Word (.docx) Gratis

Ukuran berkas: ±21 KB • Format: Microsoft Word (.docx) • Kompatibel dengan Google Docs & WPS Office

Pertanyaan yang Sering Diajukan (FAQ)

Materi apa saja yang dominan keluar dalam ujian soal Bahasa Jawa kelas 10 semester 1?

Materi yang sering keluar mencakup pemahaman teks deskripsi adat pakaian Jawa (udheng dan blangkon), struktur berita pawarta 5W+1H, kasusastran geguritan gagrag kuna dan modern, serta makna filosofis peribahasa Jawa.

Bagaimana strategi menjawab geguritan dalam latihan soal Bahasa Jawa kelas 10?

Siswa sebaiknya memahami makna kata kiasan (diksi konotatif), mengidentifikasi amanat pesan moral penyair, serta membedakan unsur fisik (tata larik, rima, majas) dan unsur batin (tema, rasa, nada, pesan).

Apakah bank soal Bahasa Jawa kelas 10 ini sesuai dengan asesmen Kurikulum Merdeka?

Sangat sesuai, karena seluruh butir pertanyaan telah mengacu pada capaian pembelajaran fase E SMA/SMK yang menekankan literasi teks, penalaran kritis, dan apresiasi budaya daerah.

Kesimpulan dan Tips Belajar Siswa

Mempelajari kumpulan soal Bahasa Jawa kelas 10 semester 1 membuka wawasan luhur generasi muda terhadap tata susila dan kekayaan sastra daerah. Melalui pemahaman konsep di balik setiap soal, siswa SMA dan SMK dapat mengikuti ujian sumatif sekolah dengan percaya diri dan meraih nilai akademis yang membanggakan.

Bermanfaat? Bagikan artikel ini ke grup WhatsApp Anda:

Bagikan ke WhatsApp
Fadil Jaelani, S.Kom Praktisi pendidikan dan teknologi informasi di SMK Negeri 1 Kutasari sejak 2016. Founder dan penulis di Loka Baca yang berdedikasi menyajikan panduan kurikulum sekolah, latihan soal terstandar, serta tutorial teknologi praktis.

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *